Shloka 79
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
दृष्ट्वा ब्रह्माब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः / न स्रष्टव्यात्मन स्तल्या प्रजा नैवाधिका तथा
Transliteration
dṛṣṭvā brahmābravīdenaṃ māsrākṣīrīdṛśīḥ prajāḥ / na sraṣṭavyātmana stalyā prajā naivādhikā tathā
Translation
दृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रवीदेनं मा स्राक्षीरीदृशीः प्रजाः । न स्रष्टव्याः स्वयमेव ताः प्रजा नैवाधिका तथा ॥
Word by Word
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
एनम्to him/this one
एनम्:
सम्प्रदान/प्रति (Prati/प्रति-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
माdo not
मा:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (prohibitive particle)
स्राक्षीःcreate
स्राक्षीः:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलुङ् (aorist), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; मा + लुङ् = निषेध (prohibition)
ईदृशीःsuch (of this kind)
ईदृशीः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeAdjective
Rootईदृश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
प्रजाःcreatures/offspring
प्रजाः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
नnot
न:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
स्रष्टव्याto be created/should be created
स्रष्टव्या:
विधेय (Vidheyā/विधेय)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयविशेषण (predicate)
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
स्तल्याby/with (that) stalyā (name/quality)
स्तल्या:
करण (Karaṇa/करण)
TypeAdjective
Rootस्तल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/हेतुवाचक (instrumental/means)
प्रजाprogeny
प्रजा:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अधिकाexcessive/too much
अधिका:
विधेय (Vidheyā/विधेय)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयविशेषण
तथाthus/so
तथा:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयार्थक अव्यय (thus/so)