Shloka 40
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषो मनुः / वैराजात्पुरुषाद्वीरौ शतरूपा व्यजायत
Transliteration
sa vairājaḥ prajāsargaṃ sasarja puruṣo manuḥ / vairājātpuruṣādvīrau śatarūpā vyajāyata
Translation
स वैराजो मनुः पुरुषः प्रजासर्गं ससर्ज ह। वैराजात् पुरुषाद् वीरौ शतरूपा व्यजायत॥
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैराजःVairāja
वैराजः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to ‘सः’
प्रजा-सर्गम्creation of progeny
प्रजा-सर्गम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी/सम्बन्ध): ‘creation of creatures’
ससर्जcreated
ससर्ज:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पुरुषःthe Person
पुरुषः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition
मनुःManu
मनुः:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition
वैराजात्from Vairāja
वैराजात्:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
पुरुषात्from the Person
पुरुषात्:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
वीरौtwo heroes
वीरौ:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
शतरूपाŚatarūpā
शतरूपा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootशतरूपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्यजायतwas born/was produced
व्यजायत:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; वि-उपसर्ग