Shloka 97
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
अंगुष्ठस्य प्रदेशिन्या व्यासप्रादेश उच्यते / तालः स्मृतो मध्यमया गोकर्णश्चाप्यनामया
Transliteration
aṃguṣṭhasya pradeśinyā vyāsaprādeśa ucyate / tālaḥ smṛto madhyamayā gokarṇaścāpyanāmayā
Translation
अङ्गुष्ठस्य च प्रदेशिन्याः व्यासप्रादेशः उच्यते; मध्यमया ‘तालः’ स्मृतः, अनामया ‘गोकर्णः’ अपि।
Word by Word
अङ्गुष्ठस्यof the thumb
अङ्गुष्ठस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Genitive singular
प्रदेशिन्याby the index finger
प्रदेशिन्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रदेशिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन — Instrumental singular; 'index finger'
व्यास-प्रादेशःvyāsa-prādeśa (a specific span-measure)
व्यास-प्रादेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक) + प्रादेश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (vyāsasya prādeśaḥ); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative singular
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन — is said/called
तालःtāla (measure)
तालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootताल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative singular
स्मृतःis regarded (as)
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'remembered/considered'
मध्यमयाby the middle finger
मध्यमया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमध्यमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन — Instrumental singular; 'middle finger'
गोकर्णःgokarṇa (cow-ear; a measure)
गोकर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (goḥ karṇaḥ); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative singular
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (additive particle)
अनामयाby the ring finger
अनामया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनामिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन — Instrumental singular; 'ring finger'