Shloka 178
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
श्रवणं गुरुशुश्रूषा सत्यं च दशमं स्मृतम् / दशलक्षणको ह्येष धर्मः प्रोक्तः स्वयंभूवा
Transliteration
śravaṇaṃ guruśuśrūṣā satyaṃ ca daśamaṃ smṛtam / daśalakṣaṇako hyeṣa dharmaḥ proktaḥ svayaṃbhūvā
Translation
श्रवणं, गुरुशुश्रूषा, सत्यं च दशमं स्मृतम्; दशलक्षणको ह्येष धर्मः स्वयंभूना प्रकीर्तितः।
Word by Word
श्रवणम्listening (to instruction)
श्रवणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
गुरुशुश्रूषाservice to the teacher
गुरुशुश्रूषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु + शुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष: गुरोः शुश्रूषा
सत्यम्truthfulness
सत्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
दशमम्the tenth
दशमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); क्रमवाचक-विशेषण (ordinal adjective)
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular); प्रयोगः: कर्मणि-भावे ‘is remembered/considered’
दशलक्षणकःhaving ten characteristics
दशलक्षणकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश + लक्षणक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); द्विगु-समास (numerical): दश लक्षणानि यस्य
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (causal/emphatic particle)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); सर्वनाम (pronoun)
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
प्रोक्तःhas been declared
प्रोक्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
स्वयंभूवाby Svayambhū (Brahmā)
स्वयंभूवा:
Kartr-karana (कर्तृ-करण; agent in passive)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)