Shloka 128
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
प्रादुर्भूतास्तु त्रेतायां मायायामौषधस्य वा / तदौषधेन वर्तंते प्रजास्त्रेता मुखे तदा
Transliteration
prādurbhūtāstu tretāyāṃ māyāyāmauṣadhasya vā / tadauṣadhena vartaṃte prajāstretā mukhe tadā
Translation
प्रादुर्भूतास्तु त्रेतायां मायायामौषधस्य वा। तदौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेता मुखे तदा॥
Word by Word
प्रादुः-भूताःmanifested, appeared
प्रादुः-भूताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रादुः-भूत (प्रातिपदिक; भूत = √भू (धातु) क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; अव्ययीभाव (प्रादुः + भूत) ‘manifested’
तुindeed
तु:
Sambandha/Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
त्रेतायाम्in the Tretā (age)
त्रेतायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; युगवाचक
मायायाम्in/through the power (māyā)
मायायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
औषधस्यof the herb/medicine
औषधस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootऔषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन
वाor
वा:
Disjunction (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
तत्-औषधेनby that herb/medicine
तत्-औषधेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद्-औषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; कर्मधारय (तत् औषधम्)
वर्तन्तेlive/continue, subsist
वर्तन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
प्रजाःcreatures, subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन
त्रेताTretā (age)
त्रेता:
Sambodhana/Apposition (सम्बोधन/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; युगवाचक (as apposition/heading)
मुखेat the beginning, in the face/front
मुखे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)