Shloka 87
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
मुख्यामुख्यान् मृजन्देवानसुरांश्च ततः पुनः / सनसश्च मनुष्यांश्च पितृवन्महतः पितॄन्
Transliteration
mukhyāmukhyān mṛjandevānasurāṃśca tataḥ punaḥ / sanasaśca manuṣyāṃśca pitṛvanmahataḥ pitṝn
Translation
ततः पुनः स मुख्यामुख्यान् देवासुरान् मृजन्, सनसान् मनुष्यांश्च, पितृवत् महतः पितॄन् अपि ससर्ज।
Word by Word
मुख्यchief
मुख्य:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; adjective qualifying देवाः
अमुख्यान्non-chief, secondary
अमुख्यान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; adjective qualifying देवाः
मृजन्cleansing / fashioning
मृजन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootमृज् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्), परस्मैपदी; प्रथमा एकवचन (कर्तरि) — ‘cleansing/creating’ sense in context
देवान्gods
देवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
असुरान्asuras, demons
असुरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/ततः = ‘thereafter/from that’ (adverb)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनः = ‘again’ (adverb)
सनसःthe Sanasas (a class of beings)
सनसः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसनस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; a class/name of beings (contextual)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मनुष्यānhumans
मनुष्यān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पितृवत्like the Pitṛs
पितृवत्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootपितृ + वत् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्राय विशेषण (वत्-प्रत्ययान्त); ‘like the Pitṛs’ (indeclinable-like usage)
महतःof the great
महतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; qualifying पितॄन् — ‘of the great (one)’
पितॄन्the Pitṛs (ancestors)
पितॄन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन