Shloka 123
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तिष्ठत्सुतेषु तत्कालं पृथिवीतलवसिषु / सहस्रंयत्तु रश्मीनां सूर्यस्येह विनश्यति
Transliteration
tiṣṭhatsuteṣu tatkālaṃ pṛthivītalavasiṣu / sahasraṃyattu raśmīnāṃ sūryasyeha vinaśyati
Translation
तिष्ठत्सु तेषु तत्कालं पृथिवीतलवासिषु । सहस्रं यत्तु रश्मीनां सूर्यस्येह विनश्यति ॥
Word by Word
तिष्ठत्-सुwhile (they) remain/stand
तिष्ठत्-सु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → तिष्ठत् (कृदन्त/शतृ)
Formसप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः; ‘तिष्ठत्’ = standing/remaining
उतेषुamong these beings (reading uncertain)
उतेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootउत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; पाठभेद/दुर्बोध—सम्भाव्यं ‘भूतेषु’/‘एतेषु’ इत्यर्थे
तत्-कालम्at that time/for that period
तत्-कालम्:
Karma (कर्म/Object—time-extent)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तस्मिन् काले)
पृथिवी-तल-वसिषुamong the dwellers on the earth’s surface
पृथिवी-तल-वसिषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootपृथिवी + तल + वसि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (पृथिवीतले वसन्ति ये)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; संख्यावाचक
यत्which/that (amount)
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
रश्मीनाम्of rays
रश्मीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
विनश्यतिperishes/is destroyed
विनश्यति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनश् (धातु) + वि (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद