Shloka 102
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः / एतद्ब्रह्मवनं चैव ब्रह्मवृक्षस्य तस्य तत्
Transliteration
ājīvaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ / etadbrahmavanaṃ caiva brahmavṛkṣasya tasya tat
Translation
आजीवः सर्वभूतानां सनातनो ब्रह्मवृक्षः; एतदेव ब्रह्मवनं तस्य ब्रह्मवृक्षस्य वनं स्मृतम्।
Word by Word
आजीवःlivelihood; means of living
आजीवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआजीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसर्व-भूत (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
ब्रह्मवृक्षःthe Brahma-tree
ब्रह्मवृक्षः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्म-वृक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
सनातनःeternal
सनातनः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) ब्रह्मवृक्षः इति
एतत्-ब्रह्मवनम्this Brahma-grove/forest
एतत्-ब्रह्मवनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ब्रह्म-वन (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
ब्रह्मवृक्षस्यof the Brahma-tree
ब्रह्मवृक्षस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्म-वृक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
तत्that
तत्:
Pratipadya (प्रतिपाद्य/That which is indicated)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)