Shloka 100
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
अव्यक्तबीजप्रभवस्तस्यैवानुग्रहे स्थितः / बुद्धिस्कन्धमयश्चैव इन्द्रियान्तरकोटरः
Transliteration
avyaktabījaprabhavastasyaivānugrahe sthitaḥ / buddhiskandhamayaścaiva indriyāntarakoṭaraḥ
Translation
अव्यक्तबीजप्रभवः स तस्यैवानुग्रहे स्थितः। बुद्धिस्कन्धमयश्चैव इन्द्रियान्तरकोटरः॥
Word by Word
अव्यक्त-बीज-प्रभवःarising from the unmanifest seed
अव्यक्त-बीज-प्रभवः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + प्रभव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—‘अव्यक्तं बीजं यस्य प्रभवः/यतः प्रभवः’ (originating from the unmanifest seed); agrees with (implicit) सः/ब्रह्मा
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
एवindeed; just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; emphasis particle (निश्चय/अवधारण)
अनुग्रहेin/through favor; grace
अनुग्रहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
स्थितःabiding; situated
स्थितः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्थित (क्त-प्रत्ययान्त PPP); पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; agrees with (implicit) सः/ब्रह्मा
बुद्धि-स्कन्ध-मयःmade of the trunk of intellect
बुद्धि-स्कन्ध-मयः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक) + स्कन्ध (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—‘बुद्धिः स्कन्धः यस्य/येन मयः’ (consisting of the trunk of intellect); agrees with (implicit) सः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction (समुच्चय)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; emphasis particle
इन्द्रिय-अन्तर-कोटरःhaving inner hollows as the senses
इन्द्रिय-अन्तर-कोटरः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + कोटर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—‘इन्द्रियाणाम् अन्तरं कोटरं यस्य’ (having hollows/cavities within as the senses); agrees with (implicit) सः