Shloka 96
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
ध्रुवात्सृष्टिं च भव्यं च भूमिस्तौ सुषुवे नृपौ / स्वां छायामाह वै सृष्टिर्भवनारीति तां प्रभुः
Transliteration
dhruvātsṛṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca bhūmistau suṣuve nṛpau / svāṃ chāyāmāha vai sṛṣṭirbhavanārīti tāṃ prabhuḥ
Translation
ध्रुवात् सृष्टिं च भव्यं च भूमिस्तौ सुषुवे नृपौ । स्वां छायामाह वै सृष्टिर्भवनारीति तां प्रभुः ॥
Word by Word
ध्रुवात्from Dhruva
ध्रुवात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम
सृष्टिम्Sṛṣṭi (a personified being/creation)
सृष्टिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
भव्यम्Bhavya (a personified being)
भव्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (नामरूपेण)
चand
च:
समुच्चय (Coordinator/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
भूमिःEarth (Bhūmi)
भूमिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तौthose two (them)
तौ:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम
सुषुवेgave birth to
सुषुवे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; जननार्थ (gave birth)
नृपौtwo kings
नृपौ:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
स्वाम्her own
स्वाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (possessive)
छायाम्shadow
छायाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootछाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आहsaid
आह:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु; आह = √अह् लिट्)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; कथनार्थ
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
सृष्टिःSṛṣṭi
सृष्टिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवना-रीति“Bhavanārīti” (so named)
भवना-रीति:
प्रत्यय (Quoted predicate/उद्धृत-नाम)
TypeNoun
Rootभवना + रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इति-पूर्वक-उद्धरण; समासः—तत्पुरुष (भवना = भवनस्य/भवन-सम्बन्धिनी; रीति = manner/way; here as a name/epithet)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
ताम्her
ताम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन