Shloka 165
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम् / पृथुस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः
Transliteration
rathanāgāśvacaritaṃ jaghanyaṃ ca cikitsitam / pṛthustavārthaṃ tau tatra samāhūtau maharṣibhiḥ
Translation
रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्; पृथोस्तवार्थं तौ तत्र महर्षिभिः समाहूतौ।
Word by Word
रथ-नाग-अश्व-चरितम्chariots, elephants, and horses (their handling/service)
रथ-नाग-अश्व-चरितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक) + नाग (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक) + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (रथश्च नागश्च अश्वश्च—तेषां चरितम्)
जघन्यम्lowest/menial
जघन्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजघन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम् (to चरितम्)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
चिकित्सितम्medical treatment
चिकित्सितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचिकित्सित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘medical treatment/medicine’
पृथु-स्तव-अर्थम्for the purpose of praising Pṛthu
पृथु-स्तव-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक) + स्तव (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (पृथोः स्तवस्य अर्थम् = for the purpose of praising Pṛthu)
तौthose two
तौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), द्विवचन; निर्देश (those two)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
समाहूतौwere summoned
समाहूतौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + हु (धातु)
Formकृदन्तः—क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; ‘having been summoned’
महर्षिभिःby the great sages
महर्षिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन