Shloka 151
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
त्रातः स पुरुषव्याघ्रः पुन्नाम्नो नरकात्तदा / तं नद्यश्च समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः
Transliteration
trātaḥ sa puruṣavyāghraḥ punnāmno narakāttadā / taṃ nadyaśca samudrāśca ratnānyādāya sarvaśaḥ
Translation
त्रातः स पुरुषव्याघ्रः पुन्नाम्नो नरकात्तदा । तं नद्यश्च समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः ॥
Word by Word
त्रातःwas saved/rescued
त्रातः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्रा (धातु) → त्रात (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पुरुषव्याघ्रःtiger among men
पुरुषव्याघ्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपमान-आधार: “tiger among men”); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संबोधनार्थे प्रशंसावाचक
पुन्नाम्नःof (the) Punnāma (so-called)
पुन्नाम्नः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुन्नामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; (नरकस्य) विशेषणरूपेण
नरकात्from hell
नरकात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात
समुद्राःoceans
समुद्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात
रत्नानिgems
रत्नानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
आदायhaving taken
आदाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु) → आदाय (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), “having taken”
सर्वशःin every way
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formप्रकार/परिमाणवाचक-अव्यय (altogether, in every way)