Shloka 23
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
ततः स ध्यानमास्थाय सर्यमाराधयद्द्विजः / सूर्ये ब्रह्म यदुत्पन्नं तं गत्वा प्रतितिष्ठति
Transliteration
tataḥ sa dhyānamāsthāya saryamārādhayaddvijaḥ / sūrye brahma yadutpannaṃ taṃ gatvā pratitiṣṭhati
Translation
ततः स द्विजः ध्यानमास्थाय सूर्यं समाराधयत्। सूर्ये यद्ब्रह्मोत्पन्नं तं गत्वा स प्रतितिष्ठति॥
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
सम्बन्ध (सम्बन्ध/काल-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध/क्रमवाचक (indeclinable; then/thereafter)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन (Singular)
ध्यानम्meditation
ध्यानम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
आस्थायhaving undertaken
आस्थाय:
क्रियाविशेषण (पूर्वकाल/Adverbial of prior action)
TypeVerb
Rootआ√स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive); पूर्वक्रिया; परस्मैपदी-धातु (having resorted to/taken up)
सूर्यम्the Sun (god)
सूर्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
आराधयत्worshipped
आराधयत्:
क्रिया (मुख्यक्रिया/Main action)
TypeVerb
Rootआ√राध् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन
द्विजःthe twice-born (brahmin)
द्विजः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to सः)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
सूर्येin/at the Sun
सूर्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
ब्रह्मBrahman / sacred power
ब्रह्म:
कर्ता (Karta/Subject of उत्पन्नम्)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.); एकवचन (context: subject of उत्पन्नम्)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (सम्बन्ध/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
उत्पन्नम्arisen, produced
उत्पन्नम्:
विशेषण (Adjectival predicate to ब्रह्म)
TypeVerb
Rootउत्√पद् (धातु)
Formक्त (Past Passive Participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; कर्मणि प्रयोग-भाव (arisen/produced)
तम्to him/that (one)
तम्:
कर्म (Karma/Object; of गत्वा)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (पूर्वकाल/Adverbial of prior action)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive); पूर्वक्रिया (having gone)
प्रतितिष्ठतिsettles/abides, becomes established
प्रतितिष्ठति:
क्रिया (मुख्यक्रिया/Main action)
TypeVerb
Rootप्रति√स्था (धातु)
Formलट् (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन