Shloka 58
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
मन्त्रो मन्त्रयतेर्द्धातोर्ब्राह्मणो ब्राह्मणेन तु / अल्पाक्षरमसंदिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् / अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः
Transliteration
mantro mantrayaterddhātorbrāhmaṇo brāhmaṇena tu / alpākṣaramasaṃdigdhaṃ sāravadviśvatomukham / astobhamanavadyaṃ ca sūtraṃ sūtravido viduḥ
Translation
मन्त्रो मन्त्रयतेर्धातोर्ब्राह्मणो ब्राह्मणेन तु । अल्पाक्षरमसंदिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् । अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥
Word by Word
मन्त्रःmantra
मन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मन्त्रयतेःof (the verb) ‘mantrayate’
मन्त्रयतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमन्त्रयते (धातु/नामधातु)
Formधातुनिर्देशरूप; षष्ठी, एकवचन; ‘मन्त्रयतेः’ = of the root ‘mantrayate’
धातोःof the verbal root
धातोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
ब्राह्मणःBrāhmaṇa (text/section)
ब्राह्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्राह्मणेनby/with a Brāhmaṇa (Brahmin)
ब्राह्मणेन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन
तुbut, indeed
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
अल्पाक्षरम्having few syllables, concise
अल्पाक्षरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअल्प + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (अल्पम् अक्षरम्/अल्पानि अक्षराणि यस्य)
असंदिग्धम्unambiguous
असंदिग्धम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन् + संदिग्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास (negated)
सारवत्substantial, full of essence
सारवत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसारवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessing essence)
विश्वतोमुखम्facing all directions, many-sided
विश्वतोमुखम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्वतः + मुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (विश्वतः मुखम् = having faces on all sides)
अस्तोभम्without padding/irrelevant filler
अस्तोभम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन् + स्तोभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास (without stobha/filler)
अनवद्यम्faultless
अनवद्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन् + अवद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास (blameless)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
सूत्रम्sūtra, aphorism
सूत्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसूत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (viduḥ with object)
सूत्रविदःknowers of sūtras
सूत्रविदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत्र + विद् (प्रातिपदिक: विद्वस्)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष (सूत्रं वेदन्ति ये)
विदुःknow, regard
विदुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद