Shloka 90
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
ईश्वराणां सुतास्तेषां मानसा औरसाश्च वै / अहङ्कारं तपश्चैव ऋषन्ति ऋषितां गताः
Transliteration
īśvarāṇāṃ sutāsteṣāṃ mānasā aurasāśca vai / ahaṅkāraṃ tapaścaiva ṛṣanti ṛṣitāṃ gatāḥ
Translation
ईश्वराणां सुताः ते वै मानसाः औरसाश्च; अहङ्कारं तपश्चैव ऋषन्ति, ऋषितां गताः।
Word by Word
ईश्वराणाम्of the lords
ईश्वराणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
सुताःsons
सुताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
मानसाःmind-born
मानसाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
औरसाःtrue-born/physical-born
औरसाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootऔरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (born from the body/true-born)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
अहङ्कारम्ego-principle
अहङ्कारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअहङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात
ऋषन्तिthey perceive/attain (as seers)
ऋषन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootऋष् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
ऋषिताम्(the state) of sagehood
ऋषिताम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootऋषिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) बहुवचन (or द्वितीया बहुवचन by context); here with ‘गताः’ = ‘having reached ṛṣitā’ (goal-state)
गताःhaving reached
गताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त (past active participle in sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having gone/reached’