Shloka 55
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
दानं त्रिविधमित्येतत्कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम् / तत्र नैश्रेयसं ज्येष्ठं कनिष्ठं स्वार्थसिद्धये
Transliteration
dānaṃ trividhamityetatkaniṣṭhajyeṣṭhamadhyamam / tatra naiśreyasaṃ jyeṣṭhaṃ kaniṣṭhaṃ svārthasiddhaye
Translation
दानं त्रिविधमित्येतत्कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम्। तत्र नैश्रेयसं ज्येष्ठं कनिष्ठं स्वार्थसिद्धये॥
Word by Word
दानम्giving; donation
दानम्:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
त्रिविधम्threefold
त्रिविधम्:
समानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootत्रि + विध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयो विधाः यस्य)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एतत्this
एतत्:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
कनिष्ठlowest
कनिष्ठ:
समानााधिकरण (Appositional descriptor)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (enumerative)
ज्येष्ठhighest
ज्येष्ठ:
समानााधिकरण (Appositional descriptor)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (enumerative)
मध्यमम्middle
मध्यमम्:
समानााधिकरण (Appositional descriptor)
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (enumerative)
तत्रtherein; among these
तत्र:
अधिकरण (Contextual locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेश/प्रकरणवाचक-अव्यय (adverb: there/in that context)
नैश्रेयसम्supreme good; final beatitude
नैश्रेयसम्:
समानााधिकरण (Predicate nominative; 'is highest')
TypeNoun
Rootनिःश्रेयस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
ज्येष्ठम्highest
ज्येष्ठम्:
समानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
कनिष्ठम्lowest
कनिष्ठम्:
समानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
स्वार्थसिद्धयेfor accomplishing one’s own ends
स्वार्थसिद्धये:
प्रयोजन (हेतु/उद्देश्य; purpose)
TypeNoun
Rootस्व + अर्थ + सिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्वस्य अर्थस्य सिद्धिः)