Shloka 90
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
ततो व्यतीते कल्पे तु सामान्ये सहसैनिकः / उत्साद्य पार्थिवान्सर्वान्मलेच्छांश्चैव सहस्रशः
Transliteration
tato vyatīte kalpe tu sāmānye sahasainikaḥ / utsādya pārthivānsarvānmalecchāṃścaiva sahasraśaḥ
Translation
ततो व्यतीते कल्पे तु सामान्ये सहसैनिकः । उत्साद्य पार्थिवान् सर्वान् मलेच्छांश्चैव सहस्रशः ॥
Word by Word
ततःthereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अपादानार्थ/क्रम (thereafter/from that)
व्यतीतेwhen (it) had passed
व्यतीते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवि + अति + इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘vyatīta’; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular) — ‘when (it) had passed’
कल्पेin the aeon/kalpa
कल्पे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular masculine)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सामान्येin the ordinary/common (kalpa)
सामान्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसामान्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular); विशेषण (qualifier of कल्पे)
सह-सैनिकः(he) with an army
सह-सैनिकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसह (अव्यय) + सैनिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular masculine); ‘with troops’
उत्साद्यhaving destroyed/expelled
उत्साद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउत् + सद् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
पार्थिवान्kings/earthly rulers
पार्थिवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Accusative plural masculine)
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Accusative plural masculine); विशेषण (qualifier of पार्थिवान्)
म्लेच्छान्barbarians/foreigners
म्लेच्छान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootम्लेच्छ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Accusative plural masculine)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/बल)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
सहस्रशःby thousands/in thousands
सहस्रशः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of frequency/number)