Shloka 34
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः / न प्रमाणं स्मृतेरस्ति तिष्ये लोकेषु वै युगे
Transliteration
anāvṛṣṭibhayaṃ ghoraṃ deśānāṃ ca viparyayaḥ / na pramāṇaṃ smṛterasti tiṣye lokeṣu vai yuge
Translation
अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः । न प्रमाणं स्मृतेरस्ति तिष्ये लोकेषु वै युगे ॥
Word by Word
अनावृष्टिlack of rain/drought
अनावृष्टि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअनावृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासपूर्वपद); first member in compound
भयम्fear (of drought)
भयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Nominative/Accusative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अनावृष्टेः भयम्)
घोरम्terrible
घोरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; agrees with भयम्
देशानाम्of the regions/countries
देशानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात; conjunction
विपर्ययःdisorder/reversal/calamity
विपर्ययः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक निपात; negation particle
प्रमाणम्authority/valid proof
प्रमाणम्:
Pradhāna (प्रधान/विधेय)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (predicate)
स्मृतेःof tradition (smṛti)
स्मृतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; Genitive/Ablative singular (here: genitive 'of smṛti')
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd sg
तिष्येin Tiṣya (age)
तिष्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; Locative singular (name of yuga/asterism; here: Kali-yuga context)
लोकेषुin the worlds/among people
लोकेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन; Locative plural
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअवधारण/खल्वर्थक निपात; emphatic particle
युगेin the age
युगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; Locative singular