Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

Bhūtasarga-Prakaraṇa

Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat

इच्छया वृत्य चान्योन्यमरणे प्रकृतयः स्थितः / प्रसर्गकाले स्थित्वा च ग्रसंतस्च परस्परम्

icchayā vṛtya cānyonyamaraṇe prakṛtayaḥ sthitaḥ / prasargakāle sthitvā ca grasaṃtasca parasparam

इच्छया वृत्त्या च अन्योन्यं अरणे प्रकृतयः स्थिताः; प्रसर्गकाले स्थित्वा च परस्परं ग्रसन्ति च।

icchayāby will
icchayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rooticchā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Tṛtīyā vibhakti (Instrumental/3rd), Ekavacana (Singular)
vṛtyahaving acted/operated
vṛtya:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Root√vṛt (वृत् धातु) + lyap (ल्यप्) (कृदन्त)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यबन्त), avyaya-prayoga; ‘having occurred/acting’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
anyonyammutually
anyonyam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootanyonya (प्रातिपदिक)
FormAvyaya/indeclinable-like usage as adverbial accusative; Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular) used adverbially
araṇein conflict/strife (araṇa)
araṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootaraṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसakaliṅga (Neuter), Saptamī vibhakti (Locative/7th), Ekavacana (Singular)
prakṛtayaḥthe (material) principles/natures
prakṛtayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Bahuvacana (Plural)
sthitaḥsituated/standing
sthitaḥ:
Karta (कर्ता) / Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√sthā (स्था धातु) + kta (क्त) (कृदन्त)
FormKta-participle, Puṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular); syntactically irregular with plural ‘prakṛtayaḥ’ (expected sthitāḥ)
prasarga-kāleat the time of emanation
prasarga-kāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootprasarga + kāla (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Saptamī vibhakti (Locative/7th), Ekavacana (Singular); तत्पुरुषः (षष्ठी) ‘प्रसर्गस्य काले’
sthitvāhaving remained
sthitvā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Root√sthā (स्था धातु) + ktvā (क्त्वा) (कृदन्त)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), avyaya; ‘having remained/standing’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
grasantaḥdevouring
grasantaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√gras (ग्रस् धातु) + śatṛ (शतृ) (कृदन्त)
FormPresent active participle (शतृ), Puṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Bahuvacana (Plural)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
parasparameach other
parasparam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootparaspara (प्रातिपदिक)
FormDvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular) used adverbially