Shloka 11
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
मानुषे णैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् / पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै
Transliteration
mānuṣe ṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet / pitṝṇāṃ trīṇi varṣāṇi saṃkhyātānīha tāni vai
Translation
मानुषेणैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत्। पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै॥
Word by Word
मानुषेin the human (system)
मानुषे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; विशेषण (in human [reckoning])
नnot
न:
सम्बन्ध/निपात (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध/निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
मानेनby measure, by reckoning
मानेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन
वर्षाणाम्of years
वर्षाणाम्:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन
यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध (Relative pronoun)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
शतम्a hundred
शतम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
भवेत्would be
भवेत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
पितॄणाम्of the Pitṛs/ancestors
पितॄणाम्:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन
त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formसंख्या; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; विशेषण (qualifying वर्षाणि)
वर्षाणिyears
वर्षाणि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
संख्यातानिare counted
संख्यातानि:
क्रिया (Kriyā/Predicative participle)
TypeVerb
Rootसम्-ख्या (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; कर्मणि-भाव (counted/numbered)
इहhere
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Context)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb: here/in this context)
तानिthose
तानि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा; नपुंसकलिङ्ग; बहुवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)