Shloka 43
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
पूर्णन्दोः पूर्णपक्षे तु रात्रिसंधिश्च पूर्णिमा / ततो विरज्यते नक्तं पौर्णमास्यां निशाकरः
Transliteration
pūrṇandoḥ pūrṇapakṣe tu rātrisaṃdhiśca pūrṇimā / tato virajyate naktaṃ paurṇamāsyāṃ niśākaraḥ
Translation
पूर्णचन्द्रस्य पूर्णपक्षे रात्रिसन्धिः या सा पूर्णिमा; तस्मिन् पौर्णमास्यां निशाकरः रात्रौ विशेषेण विराजते।
Word by Word
pūrṇandoḥof the full moon
pūrṇandoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpūrṇa + indu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन); समासः—कर्मधारयः (पूर्णः इन्दुः)
pūrṇapakṣein the full fortnight
pūrṇapakṣe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootpūrṇa + pakṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—कर्मधारयः (पूर्णः पक्षः)
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
rātri-saṃdhiḥthe junction of night (midnight)
rātri-saṃdhiḥ:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootrātri + saṃdhi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (रात्रेः सन्धिः)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
pūrṇimāthe full-moon day
pūrṇimā:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootpūrṇimā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
tataḥthen/from that time
tataḥ:
Apādāna (अपादानार्थ/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय), ablatival sense ‘from then’
virajyateshines/brightens
virajyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√raj (धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; passive/intransitive sense ‘shines forth/appears bright’
naktaṃat night
naktaṃ:
Kāla (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootnaktaṃ (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक अव्यय)
paurṇamāsyāmon the full-moon night/day
paurṇamāsyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootpaurṇamāsī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular
niśākaraḥthe moon
niśākaraḥ:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootniśā + kara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (निशायाः करः = निशाकरः)