Shloka 59
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यग्वरं दद्यां यथैप्सितम् / ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणतौ पादयोः प्रभोः
Transliteration
prīto 'haṃ yuvayoḥ samyagvaraṃ dadyāṃ yathaipsitam / tataḥ prahṛṣṭamanasau praṇatau pādayoḥ prabhoḥ
Translation
प्रीतोऽहं युवयोः सम्यग् वरं दद्यां यथैप्सितम्; ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणतौ पादयोः प्रभोः।
Word by Word
prītaḥpleased
prītaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootprī (धातु) + kta (कृत्) → prīta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicative adjective
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
yuvayoḥof you two
yuvayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyuṣmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (2nd person dual), षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति (Genitive/Locative 6th/7th), द्विवचन (du); here षष्ठी (of you two)
samyakproperly
samyak:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
varama boon
varam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
dadyāmmay I give
dadyām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdā (दा) (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
yathāas
yathā:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (as/according to)
ipsitamdesired
ipsitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāp (धातु) + san (इच्छार्थ) → īps (धातु) + kta (कृत्) → īpsita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (desired), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; varam qualifies
tataḥthen
tataḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (thereupon/then)
prahṛṣṭa-manasauhaving delighted minds
prahṛṣṭa-manasau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprahṛṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक) + manas (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘प्रहृष्टं मनः यस्य’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; qualifies the two (yuvām)
praṇataubowed down
praṇatau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra-ṇam (धातु) + kta (कृत्) → praṇata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (bowed), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
pādayoḥat the feet
pādayoḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी/षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; here सप्तमी (at the feet)
prabhoḥof the Lord
prabhoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन