Shloka 53
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
कंबुग्रीवः सुज ठरो नानाभूषणभूषितः / नानारत्नविचित्राङ्गो नानामाल्यानुलेपनः
Transliteration
kaṃbugrīvaḥ suja ṭharo nānābhūṣaṇabhūṣitaḥ / nānāratnavicitrāṅgo nānāmālyānulepanaḥ
Translation
कम्बुग्रीवः सुठरः नानाभूषणभूषितः। नानारत्नविचित्राङ्गो नानामाल्यानुलेपनः॥
Word by Word
कम्बुग्रीवःone with a conch-like neck
कम्बुग्रीवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootकम्बु + ग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (कम्बुः इव ग्रीवा यस्य)
सुजठरःhaving a fine belly
सुजठरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसु + जठर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (सु- ‘good’ + जठर)
नाना-भूषण-भूषितःadorned with various ornaments
नाना-भूषण-भूषितः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + भूषण (प्रातिपदिक) + भूषित (कृदन्त, भूष् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष (भूषणैः भूषितः); भूषित = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
नाना-रत्न-विचित्र-अङ्गःwhose limbs are variegated with many gems
नाना-रत्न-विचित्र-अङ्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + रत्न (प्रातिपदिक) + विचित्र (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि (नानारत्नैः विचित्राणि अङ्गानि यस्य)
नाना-माल्य-अनुलेपनःwith various garlands and unguents
नाना-माल्य-अनुलेपनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + माल्य (प्रातिपदिक) + अनुलेपन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्वन्द्व (माल्यं च अनुलेपनं च) with नाना as qualifier