Shloka 93
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिनश्चाथ देवताः / शुक्लमग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः
Transliteration
sthānānyetāni coktāni sthāninaścātha devatāḥ / śuklamagnimayaṃ sthānaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ
Translation
स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिनश्चाथ देवताः। शुक्लमग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः॥
Word by Word
स्थानानिplaces, abodes
स्थानानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
एतानिthese
एतानि:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (demonstrative)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
उक्तानिhave been stated
उक्तानि:
Karta (कर्ता/Predicate)
TypeAdjective
Rootउक्त (कृदन्त; √वच् धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
स्थानिनःthe occupants (of those places)
स्थानिनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्थानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘those who occupy a place’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अथthen/now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक (then/now)
देवताःdeities
देवताः:
Karta (कर्ता/Apposition)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
शुक्लम्white, bright
शुक्लम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
अग्निमयम्made of fire
अग्निमयम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअग्नि + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अग्निना मयम्’ (made of fire)
स्थानम्abode/place
स्थानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
सहस्रांशोःof the thousand-rayed (Sun)
सहस्रांशोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसहस्रांशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘सहस्रं अंशवो यस्य’ (the thousand-rayed one = Sun)
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सहस्रांशोः इति समानाधिकरण-सम्बन्ध (appositional genitive)