Shloka 149
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
साश्रयः सो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिषात्मकः / वैश्वरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः
Transliteration
sāśrayaḥ so 'bhimānī ca sarvasya jyotiṣātmakaḥ / vaiśvarūpapradhānasya pariṇāmo 'yamadbhutaḥ
Translation
साश्रयः सोऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिषात्मकः। वैश्वरूपप्रधानस्य परिणामोऽयमद्भुतः॥
Word by Word
स-आश्रयःhaving a support/with a basis
स-आश्रयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिसमासः (आश्रयः अस्ति यस्य)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभिमानीself-identifying/proud
अभिमानी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
सर्वस्यof all
सर्वस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
ज्योतिष्-आत्मकःof the nature of luminaries/light
ज्योतिष्-आत्मकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्योतिष् (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (ज्योतिषः आत्मा/स्वरूपं यस्य)
वैश्व-रूप-प्रधानस्यof the one whose chief aspect is the universal form
वैश्व-रूप-प्रधानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवैश्व (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + प्रधान (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (वैश्वं रूपं प्रधानं यस्य/यत्र)
परिणामःtransformation/result
परिणामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपरिणाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अद्भुतःwonderful/marvellous
अद्भुतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण