Shloka 143
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
मुहूर्त्तानां तथैवादिर्मुहूर्त्तो रुद्रदैवतः / क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः
Transliteration
muhūrttānāṃ tathaivādirmuhūrtto rudradaivataḥ / kṣaṇaścāpi nimeṣādiḥ kālaḥ kālavidāṃ varāḥ
Translation
मुहूर्त्तेषु आदिर्मुहूर्त्तो रुद्रदैवतः; क्षणोऽपि निमेषादिः—एष कालः, कालविदां वराः।
Word by Word
मुहूर्त्तानाम्of the muhūrtas
मुहूर्त्तानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; Genitive plural
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'thus/likewise')
एवindeed
एव:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक (particle of emphasis: 'indeed/just')
आदिःthe first (beginning)
आदिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
मुहूर्त्तःmuhūrta
मुहूर्त्तः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
रुद्रदैवतःwhose deity is Rudra
रुद्रदैवतः:
विशेषण (Adjective to मुहूर्तः)
TypeAdjective
Rootरुद्र + दैवत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular; समासः—रुद्रः दैवतं यस्य (genitive tatpuruṣa: 'having Rudra as deity')
क्षणःa moment (kṣaṇa)
क्षणः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle: 'also')
निमेषादिःbeginning with a nimeṣa
निमेषादिः:
विशेषण/सम्बन्ध (Qualifier of क्षणः)
TypeNoun
Rootनिमेष + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular; समासः—निमेषः आदिः यस्य (tatpuruṣa: 'beginning with nimeṣa')
कालःTime
कालः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
कालविदाम्of the knowers of time
कालविदाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकालविद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; Genitive plural; समासः—कालं वेत्ति इति (upapada-tatpuruṣa: 'knower of time')
वराःthe best (excellent ones)
वराः:
सम्बोधन/कर्ता (Vocative-like apposition; 'O best ones')
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nominative plural (address/apposition)