Shloka 80
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
ह्रसतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे / वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु
Transliteration
hrasatastasya raśmī tu maṇḍaleṣūttarāyaṇe / varddhate dakṣiṇe caiva bhramato maṇḍalāni tu
Translation
उत्तरायणे मण्डलेषु तस्य रश्मिः ह्रसति; दक्षिणायने तु वर्धते, मण्डलानि च भ्रमन्ति।
Word by Word
ह्रसतःof (it) decreasing
ह्रसतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive absolute-like)
TypeVerb
Root√ह्रस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), षष्ठी (6th), एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सन्दर्भानुसार)
तस्यof it
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, षष्ठी (6th), एकवचन
रश्मीthe rein/ray
रश्मी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
मण्डलेषुin the circles/orbits
मण्डलेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन
उत्तर-अयणेin the northward course (uttarāyaṇa)
उत्तर-अयणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर + अयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरं अयनम्)
वर्द्धतेincreases
वर्द्धते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (दक्षिणे = in the southern [course/side])
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
भ्रमतःof (it) revolving
भ्रमतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी (6th), एकवचन; पुं/नपुंस (सन्दर्भानुसार)
मण्डलानिthe circles/orbits
मण्डलानि:
Karma (कर्म/that which is traversed)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात