Shloka 64
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः
Transliteration
sa tasya brahmaṇā sṛṣṭo ratho hyarthavaśena tu / asaṃgaḥ kāñcano divyo yuktaḥ pavanagairhayaiḥ
Translation
स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथोऽर्थवशेन निर्मितः। असङ्गः काञ्चनो दिव्यो पवनगैर्हयैः युक्तः॥
Word by Word
सःhe/that (chariot)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सृष्टःcreated
सृष्टः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः
रथःchariot
रथः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; हेतौ/निश्चये (indeed/for)
अर्थवशेनby the force of necessity/circumstance
अर्थवशेन:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootअर्थ + वश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अर्थस्य वशः), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; भावे (by force of circumstance)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (concessive/contrastive particle)
असंगःunattached, non-contacting
असंगः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of रथः)
TypeAdjective
Rootअसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier)
काञ्चनःgolden
काञ्चनः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of रथः)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
दिव्यःdivine
दिव्यः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of रथः)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
युक्तःyoked/connected
युक्तः:
Karta (कर्ता/Predicate of रथः)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘युक्तः’ = endowed/connected
पवनगैःwind-going, swift as wind
पवनगैः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of हयैः)
TypeAdjective
Rootपवनग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (पवन इव गच्छन्ति), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
हयैःwith horses
हयैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन