Shloka 41
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
शक्रेण पक्षच्छिन्ना ये पर्वतानां महौजसाम् / कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता
Transliteration
śakreṇa pakṣacchinnā ye parvatānāṃ mahaujasām / kāmāgānāṃ pravṛddhānāṃ bhūtānāṃ śivamicchatā
Translation
शक्रेण ये पक्षच्छिन्नाः पर्वताः महौजसः। कामागाः प्रवृद्धा भूताः शिवमिच्छता।
Word by Word
शक्रेणby Śakra (Indra)
शक्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrumental)
पक्ष-छिन्नाःwing-cut
पक्ष-छिन्नाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपक्ष + छिन्न (प्रातिपदिकौ; छिद्-धातुज क्त)
Formतत्पुरुष-समास ('पक्षैः/पक्षं छिन्नाः'—wings cut); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
येwho/which
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
पर्वतानाम्of the mountains
पर्वतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
महौजसाम्of great power
महौजसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहत् + ओजस् (प्रातिपदिकौ)
Formबहुव्रीहि-समास ('महद् ओजः येषां ते'); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (parvatānām)
काम-आगानाम्moving as they wished
काम-आगानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकाम + आग (प्रातिपदिक; आग=गमनशील/आगन्तृ)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारय/उपपदसमास-सम्भावना: 'कामेन आगाः'—moving at will); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (parvatānām)
प्रवृद्धानाम्grown/expanded
प्रवृद्धानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्र-वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
शिवम्welfare/auspicious good
शिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म
इच्छताby (him) wishing/desiring
इच्छता:
Karana (करण)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शतृ), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-विशेषण (agent in instrumental: 'by one wishing')