Shloka 26
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः
Transliteration
tatastvṛtuvaśātkāle parivatya divākaraḥ / yacchatyāpo hi meghebhyaḥ ghuklāśuklairgabhastibhiḥ
Translation
ततस्त्वृतुवशात्काले परिवर्त्य दिवाकरः। यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः शुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः॥
Word by Word
ततःthen; thereafter
ततः:
देशकाल-अधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formअव्यय (adverb), तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
तुbut; indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle), विरोध/विशेषार्थक
ऋतु-वशात्due to the control of the seasons
ऋतु-वशात्:
हेतु (Cause)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (वश), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; ऋतोः वशः इति षष्ठी-तत्पुरुष; हेत्वर्थे (as cause)
कालेin time; at the time
काले:
अधिकरण (Locus/Time)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
परिवर्त्यhaving turned/changed (course)
परिवर्त्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootपरि + वृत्/वर्त् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), क्रियाविशेषण (पूर्वकालिक)
दिवाकरःthe sun
दिवाकरः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदिवा + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दिवायाः करः इति षष्ठी-तत्पुरुष (नाम: सूर्य)
यच्छतिsends; directs; gives
यच्छति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आपःwaters
आपः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (pluralia tantum), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन
हिindeed; for
हि:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थक
मेघेभ्यःto the clouds
मेघेभ्यः:
सम्प्रदान (Recipient)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), बहुवचन
शुक्ल-अशुक्लैःwith white and non-white (variegated)
शुक्ल-अशुक्लैः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक) + अशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; शुक्लाशुक्ल-इति द्वन्द्व (copulative)
गभस्तिभिःby (his) rays
गभस्तिभिः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन