Shloka 24
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
तेन चाभ्राणि जायन्ते स्थानमभ्रमयं स्मृतम् / तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्
Transliteration
tena cābhrāṇi jāyante sthānamabhramayaṃ smṛtam / tejor'kaḥ sarvabhūtebhya ādatte raśmibhirjalam
Translation
तेनाभ्राणि च जायन्ते, तद् अभ्रमयं स्थानं स्मृतम्। तेजोऽर्कः सर्वभूतेभ्यो रश्मिभिर्जलमादत्ते॥
Word by Word
तेनby that; thereby
तेन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अभ्राणिclouds
अभ्राणि:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootअभ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural)
जायन्तेare born; arise
जायन्ते:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
स्थानम्a place; station
स्थानम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
अभ्रमयम्cloudy; consisting of clouds
अभ्रमयम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअभ्रमय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective) स्थानम्-विशेषणम्
स्मृतम्is remembered/said (to be)
स्मृतम्:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (as predicate: 'is said/remembered')
तेजःsplendour; light
तेजः:
सम्बन्ध (Qualifier in compound)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; (समासपूर्वपद-रूपेण)
अर्कःthe radiant sun
अर्कः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तेजः+अर्कः = कर्मधारय-समास (tejas as qualifier)
सर्वभूतेभ्यःfrom all beings
सर्वभूतेभ्यः:
अपादान (Source/Ablative)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (भूत), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), बहुवचन; सर्वभूत- (षष्ठी/कर्मधारय-आधारित) तत्पुरुष-समास
आदत्तेtakes; draws
आदत्ते:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रश्मिभिःwith (his) rays
रश्मिभिः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
जलम्water
जलम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन