Shloka 95
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
त्रिंशन्मुहूर्तानेवाहुरहोरात्रं ध्रुवो भ्रमन् / उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि तु
Transliteration
triṃśanmuhūrtānevāhurahorātraṃ dhruvo bhraman / ubhayoḥ kāṣṭhayormadhye bhramate maṇḍalāni tu
Translation
त्रिंशन्मुहूर्तैरेव अहोरात्रं कथ्यते; ध्रुवः भ्रमन् उभयोः काष्ठयोर्मध्ये स्थितः, तत्र मण्डलानि तु परिभ्रमन्ति।
Word by Word
त्रिंशत्thirty
त्रिंशत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formसंख्या-विशेषण (numeral adjective), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनरूपेण 'मुहूर्तान्' विशेषयति (used as numeral qualifier)
मुहूर्तान्muhūrtas (time-units)
मुहूर्तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारणार्थक (emphatic/only)
आहुःthey say/call
आहुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
अहोरात्रम्a day-and-night (nycthemeron)
अहोरात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअहः + रात्र (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास (copulative: day+night), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ध्रुवःDhruva (Pole-star)
ध्रुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
भ्रमन्while revolving
भ्रमन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ध्रुवः इति कर्तरि विशेषणरूपेण
उभयोःof both
उभयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण (pronominal adjective), षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन
काष्ठयोःof the two wooden pieces (poles)
काष्ठयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootकाष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th) / सप्तमी (7th) द्विवचन; अत्र 'उभयोः' सह षष्ठीसम्बन्धः
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
भ्रमतेrevolves
भ्रमते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
मण्डलानिcircles/orbs
मण्डलानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक (but/indeed)