Shloka 92
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अष्टादश मुहूर्त तु उत्तरायणपश्चिमम् / अहो भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः
Transliteration
aṣṭādaśa muhūrta tu uttarāyaṇapaścimam / aho bhavati taccāpi carate mandavikramaḥ
Translation
अष्टादश मुहूर्तं तु उत्तरायणपश्चिमम् । अहो भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः ॥
Word by Word
अष्टादशeighteen
अष्टादश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टादशन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; प्रथमा/द्वितीया एकवचन नपुंसकप्रयोगे (अव्यक्त); here used as numeral modifier
मुहूर्तम्a muhūrta (time unit)
मुहूर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; Accusative singular (measure of time)
तुbut; indeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
उत्तरायण-पश्चिमम्the northward course and the west (direction)
उत्तरायण-पश्चिमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तरायण (प्रातिपदिक) + पश्चिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; Accusative singular; द्वन्द्व (उत्तरायणं च पश्चिमं च)
अहोah!; indeed
अहो:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मयादिबोधक निपात (exclamatory particle)
भवतिbecomes; is
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd singular
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; Nominative/Accusative singular; संदर्भसूचक
चand
च:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
अपिalso
अपि:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थक/समुच्चय (also/even)
चरतेmoves; proceeds
चरते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चर् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; Present indicative 3rd singular (middle)
मन्द-विक्रमःslow-moving
मन्द-विक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular; विशेषण (implicit सूर्यः)