Shloka 82
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अभ्यन्तरं तु पर्येति मण्डलान्युत्तरायणे / बाह्यतो दक्षिणे चैव सततं तु यथाक्रमम्
Transliteration
abhyantaraṃ tu paryeti maṇḍalānyuttarāyaṇe / bāhyato dakṣiṇe caiva satataṃ tu yathākramam
Translation
अभ्यन्तरं तु पर्येति मण्डलान्युत्तरायणे। बाह्यतो दक्षिणे चैव सततं तु यथाक्रमम्॥
Word by Word
अभ्यन्तरम्the inner (path/region)
अभ्यन्तरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषण/क्रियाविशेषणवत्
तुbut; indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)
पर्येतिgoes around; traverses
पर्येति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्गः परि-
मण्डलानिcircles; circuits
मण्डलानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
उत्तरायणेin the northern course (uttarāyaṇa)
उत्तरायणे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तरायण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उत्तर + अयन); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
बाह्यतःfrom the outside; outwardly
बाह्यतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
दक्षिणेin the south; on the southern (course)
दक्षिणे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed; just
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
सततम्continuously; always
सततम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (used adverbially)
तुindeed
तु:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
यथाक्रमम्in due order; sequentially
यथाक्रमम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा + क्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (yathā + kramam) अव्ययवत्; क्रियाविशेषण