Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

पर्यागच्छेत्पतङ्गो ऽसौ मध्ये काष्ठान्तमेव हि / मध्येन पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

paryāgacchetpataṅgo 'sau madhye kāṣṭhāntameva hi / madhyena puṣkarasyātha bhramate dakṣiṇāyane

पर्यागच्छेत् पतङ्गोऽसौ मध्ये काष्ठान्तमेव हि। मध्येन पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने॥

paryāgacchetwould go around/reach
paryāgacchet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-ā-gam (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada; 'would go around/reach'
pataṅgaḥthe Sun (lit. bird/insect)
pataṅgaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpataṅga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
asauthat (one)
asau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasau (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; demonstrative pronoun
madhyein the middle
madhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; 'in the middle'
kāṣṭhā-antamthe end of the kāṣṭhā
kāṣṭhā-antam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष: 'the end/limit of a kāṣṭhā'
evaonly/just
eva:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormParticle (निपात); restriction/emphasis
hiindeed
hi:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात)
madhyenathrough the middle
madhyena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; 'through/by the middle'
puṣkarasyaof Puṣkara
puṣkarasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; 'of Puṣkara'
athathen/and now
atha:
Samuccaya/Anukrama (अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormParticle/conjunction (निपात) indicating sequence
bhramatemoves/turns
bhramate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhram (धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada, 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
dakṣiṇa-ayanein the southern solstice/course
dakṣiṇa-ayane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक) + ayana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; कर्मधारय/तत्पुरुष sense: 'in the southern course (dakṣiṇāyana)'