Shloka 26
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
बाह्यतो घनतेजस्च तिर्य्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम् / संमताद्धनवातेन धार्यमाणं प्रतिष्ठितम्
Transliteration
bāhyato ghanatejasca tiryyagūrddhvaṃ tu maṇḍalam / saṃmatāddhanavātena dhāryamāṇaṃ pratiṣṭhitam
Translation
बाह्यतो घनतेजश्च तिर्यगूर्ध्वं तु मण्डलम्। संमताद्घनवातेन धार्यमाणं प्रतिष्ठितम्॥
Word by Word
बाह्यतःfrom outside
बाह्यतः:
अधिकरण (स्थान/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-तसिल् (ablatival adverb: from outside)
घनतेजःdense radiance/energy
घनतेजः:
कर्ता (supporting agent; subject)
TypeNoun
Rootघन-तेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; समासः—कर्मधारय
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तिर्यक्horizontally
तिर्यक्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतिर्यक् (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
Formअव्यय; दिशावाचक (adverb: horizontally)
ऊर्ध्वम्upward
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग; क्रियाविशेषण (adverb: upward)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (particle: but/indeed)
मण्डलम्the sphere
मण्डलम्:
कर्म (object of implied ‘धार्यते/धार्यते’)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
संमतात्from what is agreed/approved
संमतात्:
अपादान (source/starting point)
TypeAdjective
Rootसंमत (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/पञ्चमी), एकवचन; ‘संमत’=सम्मत/स्वीकृत
घनवातेनby dense wind
घनवातेन:
करण (instrument/means)
TypeNoun
Rootघन-वात (प्रातिपदिक; वात=वायु)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासः—कर्मधारय (घनः वातः)
धार्यमाणम्being supported
धार्यमाणम्:
विशेषण (of मण्डलम्)
TypeVerb
Rootधृ (धातु) + मान (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्मणि वर्तमानकृदन्त (Present passive participle/शानच्-मान), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘धार्यते’ अर्थे
प्रतिष्ठितम्established, set firm
प्रतिष्ठितम्:
विधेय-विशेषण (predicate adjective of मण्डलम्)
TypeVerb
Rootप्रति-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परिणाम/स्थितिवाचक