Shloka 171
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
उदक्पन्थानमत्यर्थं श्रिता ह्याश्रितसंप्लवात् / ते संप्रयोगाल्लोकस्य मैथुनस्य च वर्जनात्
Transliteration
udakpanthānamatyarthaṃ śritā hyāśritasaṃplavāt / te saṃprayogāllokasya maithunasya ca varjanāt
Translation
उदक्पन्थानमत्यर्थं श्रिता ह्याश्रितसंप्लवात् । ते संप्रयोगाल्लोकस्य मैथुनस्य च वर्जनात् ॥
Word by Word
उदक्पन्थानम्the northern path
उदक्पन्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउदक् + पन्थान् (प्रातिपदिक-समास)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (दिक्/उदक्-विशेषण)
अत्यर्थम्exceedingly, greatly
अत्यर्थम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय/क्रियाविशेषण)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
श्रिताःhaving resorted to
श्रिताः:
Kriya (क्रिया/कृदन्त)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘आश्रिताः/श्रिताः’ = having resorted to
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (causal/emphatic)
आश्रितसंप्लवात्from/due to the resorted deluge (overwhelming condition)
आश्रितसंप्लवात्:
Apadana (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootआश्रित + संप्लव (प्रातिपदिक-समास)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष—‘आश्रितः संप्लवः’/‘आश्रितस्य संप्लवस्य’ (context: due to resorting to the deluge/overwhelming condition)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
संप्रयोगात्from contact/association
संप्रयोगात्:
Apadana (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootसंप्रयोग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)
लोकस्यof the world/people
लोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
मैथुनस्यof sexual intercourse
मैथुनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमैथुन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
वर्जनात्from avoidance/abstention
वर्जनात्:
Apadana (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootवर्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे