Shloka 158
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
निर्द्वन्द्वा निरभीमाना निः सीमा निष्परिग्रहाः / लोकपालाः स्थिता ह्येते लोकालोके चतुर्दिशम्
Transliteration
nirdvandvā nirabhīmānā niḥ sīmā niṣparigrahāḥ / lokapālāḥ sthitā hyete lokāloke caturdiśam
Translation
निर्द्वन्द्वा निरभीमाना निःसीमा निष्परिग्रहाः। लोकपालाः स्थिता ह्येते लोकालोके चतुर्दिशम्॥
Word by Word
निर्द्वन्द्वाःfree from pairs of opposites
निर्द्वन्द्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formउपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
निरभीमानाःwithout pride
निरभीमानाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + अभिमान (प्रातिपदिक)
Formउपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
निःसीमाःlimitless
निःसीमाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिः + सीमा (प्रातिपदिक)
Formउपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
निष्परिग्रहाःwithout possessions
निष्परिग्रहाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिष् + परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formउपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
लोकपालाःworld-guardians
लोकपालाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक + पाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्थिताःare stationed
स्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (causal/emphatic particle)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
लोकालोकेin Lokāloka
लोकालोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास, पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन
चतुर्दिशम्in the four directions
चतुर्दिशम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचतुर् + दिश् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial: ‘in four directions’), अव्ययवत् प्रयोग