Shloka 156
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
लोकपालाः स्थितास्तत्र लोकालोकस्य मध्यतः / चत्वारस्ते महात्मानस्तिष्टन्त्याभूतसंप्लवात्
Transliteration
lokapālāḥ sthitāstatra lokālokasya madhyataḥ / catvāraste mahātmānastiṣṭantyābhūtasaṃplavāt
Translation
लोकपालाः स्थितास्तत्र लोकालोकस्य मध्यतः। चत्वारस्ते महात्मानस्तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात्॥
Word by Word
लोकपालाःworld-guardians
लोकपालाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक + पाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative: ‘world-protectors’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्थिताःstanding
स्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘standing/placed’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
लोकालोकस्यof Lokāloka
लोकालोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास, पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
मध्यतःin the middle/centrally
मध्यतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), ‘from the middle/centrally’
चत्वारःfour
चत्वारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
महात्मानःgreat souls
महात्मानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (descriptive: ‘great-souled’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तिष्ठन्तिstand/remain
तिष्ठन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
आभूतसंप्लवात्until the dissolution of beings
आभूतसंप्लवात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootआ + भूत + संप्लव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (up to the ‘bhūta-saṃplava’), पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; अवधी-अर्थे ‘until’