Shloka 127
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
कलास्तास्त्रिशतः काष्ठा मात्रा शीतिद्वयात्मिका / सप्तैका द्व्यधिका त्रिशन्मात्रा षटत्रिंशदुत्तरा
Transliteration
kalāstāstriśataḥ kāṣṭhā mātrā śītidvayātmikā / saptaikā dvyadhikā triśanmātrā ṣaṭatriṃśaduttarā
Translation
कलाः ताः त्रिशताः; काष्ठा मात्रा शीतिद्वयात्मिका। सप्तैका द्व्यधिका त्रिशन्मात्रा षटत्रिंशदुत्तरा॥
Word by Word
कलाःkalās (time-units)
कलाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
ताःthose
ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (referring to kalāḥ)
त्रिशतःthree hundred
त्रिशतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri-śata (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (त्रीणि शतानि); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (agreeing with kalāḥ)
काष्ठाःkāṣṭhās
काष्ठाः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
मात्राa mātrā (measure)
मात्रा:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootmātrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
शीतिद्वयात्मिकाconsisting of forty (20×2)
शीतिद्वयात्मिका:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśīti + dvaya + ātmikā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (शीतिः=20; शीतिद्वय=40; तदात्मिका); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (agreeing with mātrā)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsapta (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनार्थे (with ekā)
एकाone (making eight)
एका:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; संख्या-समुच्चय (sapta+ekā = eight)
द्व्यधिकाincreased by two
द्व्यधिका:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi + adhikā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्वाभ्याम् अधिका = increased by two); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
त्रिशन्मात्राthirty mātrās
त्रिशन्मात्रा:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Roottri-śan + mātrā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (त्रिशन्=30; त्रिशन्मात्रा = thirty mātrās); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
षटत्रिंशदुत्तराamounting to thirty-six (as the total)
षटत्रिंशदुत्तरा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭ-triṃśat + uttarā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षटत्रिंशत्=36; तदुत्तरा = having 36 as the higher/total); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (qualifying the preceding count)