Shloka 125
Devanagari script
तथा पञ्चदशाहानि पक्ष इत्यभिधीयते / द्वौच पक्षौभवेन्मासो द्वौमासावर्कजावृतुः
Transliteration
tathā pañcadaśāhāni pakṣa ityabhidhīyate / dvauca pakṣaubhavenmāso dvaumāsāvarkajāvṛtuḥ
Translation
तथा पञ्चदशदिनानि ‘पक्षः’ इति कथ्यते। द्वौ पक्षौ मासः स्यात्, द्वौ मासौ अर्कजः ऋतुः भवति॥
Word by Word
तथाthus, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
पञ्चदशfifteen
पञ्चदश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca + daśa (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचनं (agreeing with āhāni)
अहानिdays
अहानि:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootahan (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Nominative plural)
पक्षःa fortnight
पक्षः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootpakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
इतिthus (as)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-प्रयोग (quotative particle)
अभिधीयतेis called/denoted
अभिधीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhidhā (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
पक्षौtwo fortnights
पक्षौ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootpakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
भवेत्would be/constitute
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
मासःa month
मासः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
मासौtwo months
मासौ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (Nominative dual)
अर्कजाsolar (born of the Sun)
अर्कजा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootarka + jā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: अर्कस्य जा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (agreeing with ṛtuḥ as predicate adjective)
ऋतुःa season
ऋतुः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootṛtu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)