Shloka 23
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
कुशवज्रौर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम् / और्वशेयैस्ततस्तस्य युद्धं चक्रे नृपो भुवि
Transliteration
kuśavajraurviniṣpiṣṭaḥ sa rājā vyajahāttanum / aurvaśeyaistatastasya yuddhaṃ cakre nṛpo bhuvi
Translation
कुशवज्रैर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम्; ततस्तस्यौर्वशेयैर्नृपो भुवि युद्धं चक्रे।
Word by Word
कुशवज्रैःby/with kusa-thunderbolts
कुशवज्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकुश + वज्र (प्रातिपदिक; components)
Formतत्पुरुष-समास, नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
विनिष्पिष्टःcrushed thoroughly
विनिष्पिष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि + पिष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formउपसर्गपूर्वक क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्यजहात्abandoned/left
व्यजहात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + हा (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तनुम्the body
तनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
और्वशेयैःby the descendants of Urvaśeya (Aurvaśeyas)
और्वशेयैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootऔर्वशेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अव्ययीभावार्थे/क्रियाविशेषण (adverb: thereafter/from then)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चक्रेmade/undertook
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (स्त्री; प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन