Shloka 12
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
अदृश्यन्त्यां समभवन्मुनिर्यत्र पराशरः / पराभवो वसिष्ठस्य यस्य ज्ञाने ह्यवर्त्तयत्
Transliteration
adṛśyantyāṃ samabhavanmuniryatra parāśaraḥ / parābhavo vasiṣṭhasya yasya jñāne hyavarttayat
Translation
अदृश्यन्त्यां तत्र समभवन्मुनिः पराशरः; यस्य ज्ञानप्रभावेण वसिष्ठस्य पराभवोऽप्यवर्तत।
Word by Word
अदृश्यन्त्याम्while (she) was not seeing
अदृश्यन्त्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative circumstance)
TypeAdjective
Rootअदृश्यन्ती (कृदन्त; √दृश् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle) — ‘(she) not seeing/while not seeing’ (locative absolute sense)
समभवत्arose, came to be
समभवत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्ग: सम्-
मुनिःthe sage
मुनिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative relation)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb: ‘where’)
पराशरःParāśara
पराशरः:
कर्ता (Karta/Apposition to subject)
TypeNoun
Rootपराशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)
पराभवःdefeat, humiliation
पराभवः:
कर्ता (Karta/Subject of implied clause)
TypeNoun
Rootपराभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसिष्ठस्यof Vasiṣṭha
वसिष्ठस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)
ज्ञानेin (his) knowledge
ज्ञाने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; emphasis/indeed)
अवर्त्तयत्caused (it) to occur / brought about
अवर्त्तयत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√वृत्/√वर्त् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense (णिच्) implied by form: ‘caused to occur/turned’