Shloka 41
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च प्रतीचीन्दिशमास्थिताः / सप्तमी त्वन्वगात्तासां दक्षिणेन भगीरथम्
Transliteration
sītā cakṣuśca sindhuśca pratīcīndiśamāsthitāḥ / saptamī tvanvagāttāsāṃ dakṣiṇena bhagīratham
Translation
सीता चक्षुः सिन्धुश्च प्रतीचीं दिशमास्थिताः; सप्तमी त्वन्वगात्तासां दक्षिणेन भगीरथम्।
Word by Word
सीताSītā (river)
सीता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
चक्षुःCakṣu (river)
चक्षुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
सिन्धुःSindhu (river)
सिन्धुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
प्रतीचीम्to the west
प्रतीचीम्:
कर्म/दिशा-लक्ष्य (Goal/Direction)
TypeAdjective
Rootप्रतीची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘western’
दिशम्direction
दिशम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘direction’
आस्थिताःoccupied; took (their course)
आस्थिताः:
क्रिया (Predicate/Verbal)
TypeVerb
Rootआ-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘having taken/occupied’
सप्तमीthe seventh (one)
सप्तमी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसप्तमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘the seventh (stream)’
तुbut; and
तु:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय
अन्वगात्followed
अन्वगात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअनु-√गम् (धातु)
Formलुङ् (aorist), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; ‘followed’
तासाम्of them
तासाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘of them’
दक्षिणेनby the southern side
दक्षिणेन:
करण/मार्ग (Instrument/Path)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; ‘by/along the south (side)’
भगीरथम्Bhagīratha
भगीरथम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभगीरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; व्यक्तिनाम