Shloka 6
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
ततः परं किंपुरुषो हरिवर्षः प्रचक्षते / महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः
Transliteration
tataḥ paraṃ kiṃpuruṣo harivarṣaḥ pracakṣate / mahārajatasaṃkāśā jāyante tatra mānavāḥ
Translation
ततः परं किंपुरुषो हरिवर्षः प्रचक्षते । महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः ॥
Word by Word
ततःthereafter/from there
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-प्रभव (ablatival adverb) — ‘from there/thereafter’
परम्further/next
परम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपरम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) — ‘further/next’
किंपुरुषःKimpuruṣa (a region/person)
किंपुरुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिंपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (किं + पुरुष)
हरिवर्षःHarivarṣa (name of a region)
हरिवर्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरिवर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (हरि + वर्ष)
प्रचक्षतेis called/is spoken of
प्रचक्षते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-चक्ष् (धातु)
Formलट् (वर्तमान); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
महारजतसंकाशाःresembling great silver
महारजतसंकाशाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + रजत + संकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (महा-रजत-संकाश)
जायन्तेare born/arise
जायन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण — ‘there’
मानवाःhumans/men
मानवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), बहुवचन