Shloka 36
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
शृङ्गवान्पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः / नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागं स्थितेषु वै
Transliteration
śṛṅgavānparvataśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ pratisaṃcaraḥ / navasveteṣu varṣeṣu yathābhāgaṃ sthiteṣu vai
Translation
शृङ्गवान् पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः। नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागं स्थितेषु वै॥
Word by Word
शृङ्गवान्horned; having peaks
शृङ्गवान्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootशृङ्गवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; गुणवाचक विशेषण
पर्वत-श्रेष्ठःthe best of mountains
पर्वत-श्रेष्ठः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पर्वतानां श्रेष्ठः)
पितॄणाम्of the ancestors (pitṛs)
पितॄणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
प्रतिसंचरःthe returning course/route; the path of return
प्रतिसंचरः:
समानााधिकरण/विधेय (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootप्रतिसंचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नवसुin the nine
नवसु:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
एतेषुin these
एतेषु:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; सर्वनाम-विशेषण
वर्षेषुin the regions/varṣas
वर्षेषु:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
यथा-भागम्according to the share; proportionately
यथा-भागम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + भाग (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverbial) अर्थे—'भागानुसारम्'
स्थितेषुbeing situated/placed
स्थितेषु:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; 'स्थित' = placed/situated
वैindeed
वै:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphasis/assurance