Shloka 31
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसः स्तुतः / स्कन्नं भवति तच्छुभ्रं कनकं देवभूषणम्
Transliteration
sarveṣāṃ varṣavṛkṣāṇāṃ śubhaḥ phalarasaḥ stutaḥ / skannaṃ bhavati tacchubhraṃ kanakaṃ devabhūṣaṇam
Translation
सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसः प्रशस्यते। स्रुतं तु तच्छुभ्रं कनकं भवति देवभूषणम्॥
Word by Word
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter) — ‘of all’
वर्ष-वृक्षाणाम्of the rain-trees
वर्ष-वृक्षाणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + वृक्ष (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpurusha) ‘वर्षस्य वृक्षाः’; षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)
शुभःauspicious
शुभः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
फल-रसःfruit-juice; sap
फल-रसः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpurusha) ‘फलस्य रसः’; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
स्तुतःpraised
स्तुतः:
विधेय-विशेषण (Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootस्तु (धातु) → स्तुत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle, क्त); प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
स्कन्नम्flowed down; oozed
स्कन्नम्:
कर्म/विधेय (Object or predicate complement; context: ‘that which has flowed’)
TypeAdjective
Rootस्कन्द् (धातु) → स्कन्न (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle, क्त); प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
भवतिbecomes
भवति:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
तत्-शुभ्रम्that (which is) bright/white
तत्-शुभ्रम्:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + शुभ्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (Appositional) ‘तत् एव शुभ्रम्’; प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
कनकम्gold
कनकम्:
विधेय (Predicate nominative/complement)
TypeNoun
Rootकनक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
देव-भूषणम्ornament of the gods
देव-भूषणम्:
विधेय (Predicate complement)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpurusha) ‘देवानां भूषणम्’; प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)