Shloka 97
Jayantī–Kāvyā (Śukra) Saṃvāda: Varadāna and the Ten-Year Concealment
Devanagari script
नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः / कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् / माहयन्सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया
Transliteration
naṣṭe dharme tadā jajñe viṣṇurvṛṣṇikule prabhuḥ / kartuṃ dharmavyavasthānamasurāṇāṃ praṇāśanam / māhayansarvabhūtāni yogātmā yogamāyayā
Translation
नष्टे धर्मे तदा विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः समजायत। धर्मव्यवस्थां कर्तुं दैत्यासुरविनाशाय च, योगात्मा योगमायया सर्वभूतानि महायन्॥
Word by Word
नष्टेwhen (it was) destroyed
नष्टे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative setting)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त; √नश् धातु)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); भूतकृदन्त (past passive participle) — ‘when (it was) destroyed’
धर्मेin dharma; in righteousness
धर्मे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative setting)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Singular)
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
जज्ञेwas born; came into being
जज्ञे:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद (Ātmanepada)
विष्णुःVishnu
विष्णुः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
वृष्णिकुलेin the Vrishni clan
वृष्णिकुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative setting)
TypeNoun
Rootवृष्णि + कुल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘वृष्णीनां कुलम्’; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
कर्ता (Kartā/Subject; apposition to विष्णुः)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
कर्तुम्to do; to establish
कर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose/Infinitival complement)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययभाव (indeclinable infinitive)
धर्मव्यवस्थानम्the establishment of dharma
धर्मव्यवस्थानम्:
कर्म (Karma/Object of कर्तुम्)
TypeNoun
Rootधर्म + व्यवस्था + अन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘धर्मस्य व्यवस्था’ (arrangement/establishment of dharma); नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
असुराणाम्of the asuras
असुराणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
प्रणाशनम्destruction
प्रणाशनम्:
कर्म (Karma/Object of कर्तुम्; coordinated)
TypeNoun
Rootप्र + नाशन (प्रातिपदिक; √नश् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); भाववाचक-नाम (action noun)
माहयन्gladdening; delighting
माहयन्:
कर्ता (Kartā/Subject; agreeing with विष्णुः)
TypeVerb
Root√मह्/माहय् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (Singular)
सर्वभूतानिall beings
सर्वभूतानि:
कर्म (Karma/Object of माहयन्)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: ‘सर्वाणि भूतानि’; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural)
योगात्माwhose essence is yoga
योगात्मा:
कर्ता (Kartā/Subject; epithet)
TypeNoun
Rootयोग + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘योगः आत्मा यस्य/योगात्मा’ (one whose nature is yoga); पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
योगमाययाby yogamāyā (mystic power)
योगमायया:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयोग + माया (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘योगस्य माया’ (yogic illusion/power); स्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)