Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 32
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
Devanagari script
चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् / देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्
Transliteration
cakāra kṣobhayanrājā doḥsahasreṇa sāgaram / devāsuraparikṣiptaṃ kṣīrodamiva sāgaram
Translation
राजा दोःसहस्रेण सागरं क्षोभयन् चकार; देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्।
Word by Word
चकारdid, made
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
क्षोभयन्agitating, churning
क्षोभयन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षोभयत् (कृदन्त; √क्षुभ् धातु, णिच्)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with ‘राजा’
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
दोःसहस्रेणwith a thousand arms
दोःसहस्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदोःसहस्र (प्रातिपदिक; दोः+सहस्र)
Formसमास: तत्पुरुष (षष्ठी: ‘of arms’ + ‘thousand’); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सागरम्the ocean
सागरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
देव-gods
देव-:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; member of compound; whole compound agrees with ‘सागरम्’ (पुं द्वितीया एकवचन)
असुर-demons
असुर-:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; member of compound; whole compound agrees with ‘सागरम्’
परिक्षिप्तम्surrounded, encircled
परिक्षिप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरिक्षिप्त (कृदन्त; √क्षिप् धातु, परि-उपसर्ग)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies ‘सागरम्’
क्षीरोदम्the ocean of milk
क्षीरोदम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootक्षीरोद (प्रातिपदिक; क्षीर+उद)
Formसमास: तत्पुरुष (‘milk-water’ = ocean of milk); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; upamāna in comparison
इवlike, as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
सागरम्the ocean
सागरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; repetition for emphasis/apposition