Shloka 56
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
तस्मात्सत्यवती पुत्रं जनयामास भार्गवम् / तपस्यभिरतं दान्तं जमदग्निं शमात्मकम्
Transliteration
tasmātsatyavatī putraṃ janayāmāsa bhārgavam / tapasyabhirataṃ dāntaṃ jamadagniṃ śamātmakam
Translation
तस्मात् सत्यवती भार्गवं पुत्रं जनयामास—तपस्याभिरतं, दान्तं, जमदग्निं, शमस्वभावम्।
Word by Word
तस्मात्therefore; from that (cause)
तस्मात्:
Hetu/Apādāna-arthaka (हेतु/अपादानार्थक)
TypeIndeclinable
Rootतस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya); तस्मात् = ‘therefore/from that’ (ablatival adverbial usage)
सत्यवतीSatyavatī
सत्यवती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्यवती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
जनयामासgave birth to; caused to be born
जनयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + णिच् (causative)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); णिजन्त (Causative) प्रयोगः
भार्गवम्Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
भार्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
तपस्य-अभिरतम्devoted to austerity
तपस्य-अभिरतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + अभिरत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha; locative/subject-matter sense: तपसि अभिरतः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with जमदग्निम्)
दान्तम्self-controlled
दान्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; दम् धातु)
Formभूतकृदन्त (past participle-like adjective); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जमदग्निम्Jamadagni
जमदग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
शम-आत्मकम्of tranquil nature
शम-आत्मकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशम (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha; ‘having the nature of śama’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन